Wanneer Is Noodverlichting Verplicht?
Noodverlichting is een essentieel onderdeel van de brandveiligheid in gebouwen. Het doel van noodverlichting is om bij het uitvallen van de reguliere verlichting voldoende licht te bieden zodat personen veilig het gebouw kunnen verlaten. In Nederland is noodverlichting verplicht in vrijwel alle gebouwen waar mensen verblijven of werken.
Het Bouwbesluit 2012 (en de opvolger Besluit bouwwerken leefomgeving) schrijft voor dat noodverlichting aanwezig moet zijn in vluchtroutes van gebouwen met een gebruiksfunctie anders dan woningen. Dit omvat kantoorgebouwen, winkels en winkelcentra, horeca en evenementlocaties, zorginstellingen en ziekenhuizen, scholen en onderwijsinstellingen, industriele gebouwen en fabrieken, sportfaciliteiten en zwembaden, parkeergarages, en hotels en logiesgebouwen.
In de praktijk geldt de eis voor noodverlichting voor bijna elk bedrijfspand. Alleen voor eenvoudige, kleine ruimten met direct daglicht en een duidelijke uitgang kan een uitzondering gelden, maar ook dan is het verstandig om noodverlichting aan te brengen als extra veiligheidsmaatregel.
Het Bouwbesluit en Noodverlichting
Het Bouwbesluit stelt functionele eisen aan de brandveiligheid van gebouwen, waaronder de eis dat vluchtroutes voldoende verlicht moeten zijn, ook bij het uitvallen van de netspanning. De minimale verlichtingssterkte in vluchtroutes bedraagt 1 lux op vloerniveau, gemeten over de middenlijn van de vluchtroute. Bij antipaniekverlichting in grote open ruimten geldt een minimum van 0,5 lux.
Daarnaast moet de noodverlichting binnen 5 seconden na het uitvallen van de netspanning ten minste 50 procent van de vereiste verlichtingssterkte leveren, en binnen 60 seconden de volledige verlichtingssterkte bereiken. De autonomietijd, de periode dat de noodverlichting op accuvoeding moet functioneren, bedraagt minimaal 60 minuten. In sommige gevallen, zoals bij gebouwen met een slaapfunctie, kan een langere autonomietijd van 3 uur vereist zijn.
NEN-EN 50172: Eisen voor Noodverlichtingsinstallaties
De Europese norm NEN-EN 50172, die in Nederland als nationale norm is aangenomen, beschrijft de eisen voor de toepassing van noodverlichtingssystemen in gebouwen. De norm specificeert waar noodverlichting moet worden geplaatst, welke minimale verlichtingssterkte moet worden behaald, de vereiste autonomietijd, de eisen aan pictogrammen en vluchtrouteaanduiding, en het programma voor periodieke inspectie en onderhoud.
Volgens NEN-EN 50172 moet noodverlichting worden aangebracht bij elke nooduitgang en boven of nabij elke uitgangsdeur, langs de gehele vluchtroute op regelmatige afstanden, bij elke richtingsverandering in de vluchtroute, bij elke kruising van gangen, bij elke niveauverandering zoals trappen en hellingbanen, nabij elk brandblusapparaat en brandmeldinrichting, en bij eerste hulpposten en AED-locaties.
NEN-EN 50171: Eisen aan Voedingssystemen
De norm NEN-EN 50171 richt zich specifiek op de voedingssystemen voor noodverlichting. Dit omvat de eisen aan de accu's die de noodverlichting voeden bij stroomuitval. De norm beschrijft welke typen accu's geschikt zijn en hoe lang zij hun functie moeten kunnen vervullen.
De accu is het hart van elk noodverlichtingsarmatuur. Een defecte of verouderde accu betekent dat de noodverlichting bij stroomuitval niet of onvoldoende functioneert. NEN-EN 50171 schrijft voor dat accu's regelmatig moeten worden getest op hun capaciteit en dat zij tijdig moeten worden vervangen. De gemiddelde levensduur van een noodverlichtingsaccu bedraagt 3 tot 5 jaar, afhankelijk van het type en de omgevingscondities.
Bij centrale voedingssystemen, waarbij meerdere armaturen vanuit een centrale accubank worden gevoed, gelden aanvullende eisen voor de bewaking van de acculading, de omschakelsnelheid en de alarmering bij storingen.
Veelvoorkomende Gebreken bij Noodverlichting
Uit de praktijk van ABC Brandbeveiliging blijkt dat noodverlichtingsinstallaties regelmatig gebreken vertonen die de veiligheid in gevaar kunnen brengen. De meest voorkomende gebreken zijn de volgende.
Defecte accu's: De accu is het meest kwetsbare onderdeel van de noodverlichting. Na 3 tot 5 jaar neemt de capaciteit af en kan de vereiste autonomietijd niet meer worden gehaald. Regelmatige accucapaciteittesten zijn essentieel om dit tijdig te signaleren.
Beschadigde of vervuilde armaturen: In industriele omgevingen raken armaturen vervuild door stof, olie of andere stoffen, waardoor de lichtopbrengst afneemt. Beschadigde lensplaten of reflectoren verminderen eveneens de effectiviteit.
Ontbrekende of beschadigde pictogrammen: Vluchtrouteaanduidingen en pictogrammen zijn een integraal onderdeel van de noodverlichting. Ontbrekende, verbleekte of beschadigde pictogrammen belemmeren de herkenbaarheid van vluchtroutes.
Onjuiste plaatsing: Bij verbouwingen of herinrichtingen worden noodverlichtingsarmaturen soms niet mee verplaatst, waardoor blinde hoeken ontstaan of vluchtroutes onvoldoende worden verlicht.
Ontbreken van logboek: Het Bouwbesluit vereist dat een logboek wordt bijgehouden van alle testen en onderhoudswerkzaamheden aan de noodverlichting. Het ontbreken van dit logboek is een veelvoorkomend gebrek bij inspecties.
Inspectie-Eisen en Testfrequenties
NEN-EN 50172 schrijft een gestructureerd test- en inspectieprogramma voor. Dit programma omvat de volgende onderdelen.
Dagelijkse controle: Een visuele controle om te verifieren dat alle indicatielampjes van de noodverlichting correct functioneren. Dit kan worden uitgevoerd door eigen personeel.
Maandelijkse functietest: Een korte test waarbij de netspanning wordt onderbroken om te controleren of alle armaturen overschakelen naar accuvoeding en correct functioneren. De test duurt slechts enkele seconden tot een minuut. De resultaten worden vastgelegd in het logboek.
Jaarlijkse duurtest: Een volledige test van de autonomietijd, waarbij de noodverlichting gedurende de volledige vereiste periode (1 of 3 uur) op accuvoeding functioneert. Hierbij wordt de verlichtingssterkte gemeten en de staat van alle armaturen beoordeeld. Na de test moeten de accu's weer volledig worden opgeladen.
Jaarlijkse inspectie: Een uitgebreide inspectie door een deskundige, waarbij alle armaturen worden beoordeeld op staat, plaatsing, lichtopbrengst en accucapaciteit. Het inspectierappport wordt toegevoegd aan het logboek en eventuele gebreken worden gerapporteerd met een advies voor herstel.
ABC Brandbeveiliging: Uw Partner voor Noodverlichting
ABC Brandbeveiliging verzorgt het complete onderhoud en de inspectie van noodverlichtingsinstallaties. Onze ervaren monteurs voeren de maandelijkse functietesten, jaarlijkse duurtesten en uitgebreide inspecties uit conform NEN-EN 50172. Wij meten de verlichtingssterkte, testen de accucapaciteit, beoordelen de staat van alle armaturen en pictogrammen, en leveren een uitgebreid inspectierapport inclusief logboekbijwerking.
Bij geconstateerde gebreken verzorgen wij direct de reparatie of vervanging. Van accuvervanging tot het bijplaatsen van armaturen bij gewijzigde vluchtroutes: wij ontzorgen u volledig. Neem contact op voor een vrijblijvende offerte.
Veelgestelde Vragen
Noodverlichting is verplicht in alle gebouwen waar mensen verblijven of werken, zoals kantoren, winkels, horeca, zorginstellingen, scholen en industriele panden. Het Bouwbesluit schrijft voor dat in vluchtroutes altijd noodverlichting aanwezig moet zijn.
NEN-EN 50171 stelt eisen aan de voedingssystemen (accu's en noodstroomvoorzieningen) voor noodverlichting. NEN-EN 50172 beschrijft de eisen voor de toepassing, plaatsing en het periodieke onderhoud van noodverlichtingsinstallaties.
Noodverlichting moet maandelijks een korte functietest ondergaan en jaarlijks een volledige duurtest van minimaal 1 uur (of 3 uur, afhankelijk van de vereiste autonomietijd). Daarnaast is een jaarlijkse inspectie door een deskundige aanbevolen.
Veelvoorkomende gebreken zijn defecte accu's die niet meer voldoende capaciteit hebben, beschadigde of vervuilde armaturen, ontbrekende pictogrammen, onjuiste plaatsing waardoor vluchtroutes niet voldoende verlicht zijn, en het ontbreken van een logboek.
De maandelijkse functietest mag door een eigen medewerker worden uitgevoerd, mits deze persoon voldoende is geinstrueerd. De jaarlijkse duurtest en inspectie worden echter aanbevolen door een deskundig onderhoudsbedrijf te laten uitvoeren voor betrouwbare resultaten.